Obserwując dziś, chronimy jutro – Światowy Dzień Meteorologii 2026!

Codziennie tysiące osób na całym świecie pilnuje naszej atmosfery, aby w porę ostrzec przed groźnymi zjawiskami pogodowymi. Są to zarówno zawodowi meteorolodzy, jak i pasjonaci, których rola z każdym rokiem rośnie. Dziś każdy z nas, czy to amator, czy profesjonalny meteorolog, ma swoje święto!

Ustalony przez Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) Światowy Dzień Meteorologii jest pamiątką powołania tej organizacji 23. marca 1950 roku. Ma ono na celu popularyzację nie tylko wiedzy z zakresu prognozowania pogody i jej monitorowania, ale również zwiększenia świadomości w zakresie zagrożeń pogodowych, zmian klimatu, oraz ochrony atmosfery i hydrosfery. Hasłem tegorocznego święta jest „Obserwując dziś, chronimy jutro”.

Jaka będzie pogoda?

To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Zakładamy, że odpowiedź znajdziemy w ciągu kilku sekund, dotykając ekranu telefonu komórkowego lub włączając telewizor, ale za każdą prognozą kryją się miliony obserwacji, przetwarzanych przez tysiące procesorów w niezwykłej i unikalnej globalnej sieci koordynowanej przez Światową Organizację Meteorologiczną (WMO).

Gdziekolwiek się znajdujesz – na lądzie, na morzu czy w powietrzu – prognozy, z których korzystasz, opierają się na swobodnej i otwartej wymianie danych obserwacyjnych, koordynowanej przez WMO. Od satelitów krążących wokół Ziemi, przez balony meteorologiczne wypuszczane w atmosferę, boje oceaniczne i statki unoszące się na falach, po odległe stacje, obserwacje meteorologiczne leżą u podstaw wszystkiego, od naszych codziennych czynności po decyzje warte wiele miliardów dolarów.

Ogromny i często niewidoczny system obserwacji i prognoz koordynowany przez WMO stanowi kręgosłup naszych gospodarek. To centralny układ nerwowy odpowiedzialny za wczesne ostrzeganie, który uratował wiele milionów istnień ludzkich. Ten Światowy Dzień Meteorologii celebruje zatem pracę społeczności WMO w zakresie obserwacji Ziemi, aby chronić społeczności już dziś i budować odporność na przyszłe zagrożenia.

Dlaczego potrzebujemy obserwacji?

Pogoda nie ma paszportu, klimat nie zna granic, a woda łączy nas wszystkich. Wyzwania są zbyt duże, aby ktokolwiek mógł sobie z nimi poradzić sam. Prognozy wymagają obserwacji z całej planety, a żaden pojedynczy kraj nie jest w stanie tego zrobić. Globalna współpraca – oparta na zaufaniu i wymianie danych – jest niezbędna, jeśli chcemy nadal zwiększać dokładność, szybkość i dostępność prognoz. Każda decyzja gospodarcza, każda inwestycja infrastrukturalna, każdy harmonogram sadzenia roślin, każdy plan zarządzania zdrowiem, wodą i energią oraz każda zmiana w łańcuchu dostaw zależą od globalnego systemu obserwacji i prognozowania WMO.

Ekstremalne zjawiska pogodowe są konsekwentnie uznawane za największe długoterminowe ryzyko przez liderów biznesu Światowego Forum Ekonomicznego i stanowią motywację dla ratującej życie inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ „Wczesne Ostrzeganie dla Wszystkich”. Nie jest to zaskoczeniem, biorąc pod uwagę, że ekstremalne zjawiska pogodowe spowodowały straty gospodarcze rzędu 4,3 biliona dolarów w latach 1970–2021 i doprowadziły do ​​śmierci prawie 2 milionów osób.

Wczesne ostrzeganie to nie luksus. To konieczność, a ich stosowanie ma sens ekonomiczny. Według Banku Światowego, powszechny dostęp do usług wczesnego ostrzegania zapobiegnie stratom majątkowym rzędu co najmniej 13 miliardów dolarów i stratom dobrobytu rzędu 22 miliardów dolarów rocznie. Zaledwie 24-godzinne ostrzeżenie może zmniejszyć szkody spowodowane burzami lub falami upałów nawet o 30%.

Ryzyko rośnie, ponieważ rosnące temperatury napędzają intensywniejsze fale upałów, ekstremalne opady deszczu i szybko nasilające się cyklony tropikalne. Według raportu WMO „Stan Globalnego Klimatu”, rok 2025 był jednym z trzech najcieplejszych lat w historii pomiarów. Ostatnie 11 lat było jednymi z najcieplejszych. Rekordowe stężenia gazów cieplarnianych doprowadzą do wyższych temperatur dla przyszłych pokoleń.

Obserwacje Ziemi są ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej, aby monitorować wpływ naszego szybko zmieniającego się klimatu – w tym nagrzewania się lądów i oceanów, topnienia lodu i lodowców oraz wzrostu poziomu mórz. Stanowią one podstawę danych meteorologicznych i klimatycznych, które pomagają podejmować decyzje dotyczące ochrony naszych gospodarek i społeczności.

Istnieją jednak duże luki w globalnym systemie obserwacyjnym – zarówno na lądzie, w kriosferze, jak i w oceanie – które osłabiają skuteczność naszych działań. WMO zobowiązuje się zatem do ich wypełnienia. Finansowanie sieci obserwacyjnej nie jest kosztem dla podatników, ale inwestycją w bezpieczeństwo ekonomiczne i długoterminową odporność na zmiany klimatu oraz pomostem między narodami i pokoleniami.

Tylko obserwując dziś, możemy chronić przyszłość.

Jak działa system obserwacji pogody?

Światowy System Obserwacji Pogody WMO (World Weather Watch) został założony w 1963 roku. Jest mniej znany niż inne sieci WWW – World Wide Web – ale prawdopodobnie równie ważny.

Każdego dnia miliony obserwacji na całym świecie są gromadzone przez tysiące naziemnych stacji obserwacyjnych, boi oceanicznych, statków, samolotów i satelitów w ramach Zintegrowanego Globalnego Systemu Obserwacyjnego WMO (WIGOS). Obserwacje i dane są udostępniane za pośrednictwem Systemu Informacyjnego WMO (WIS) i przetwarzane przez Zintegrowany System Przetwarzania i Prognozowania WMO (WIPPS), który zapewnia operacyjną dostępność produktów i usług.

Równolegle, sieć Global Atmosphere Watch monitoruje poziom gazów cieplarnianych i typowych zanieczyszczeń, a także stan ochronnej warstwy ozonowej Ziemi. Globalny System Obserwacji Klimatu zapewnia długoterminową perspektywę dla kluczowych wskaźników klimatycznych, które odzwierciedlają stan planety.

To coś więcej niż tylko tytuły i akronimy!

To dzięki niezrównanemu połączeniu ludzkiej wiedzy, technologicznej pomysłowości i globalnej współpracy miliardy ludzi mają dostęp do wiarygodnych i aktualnych prognoz.

Obserwacje powierzchni – temperatura, wilgotność, ciśnienie, opady deszczu i wiatr – pochodzące z automatycznych stacji meteorologicznych i obserwatorów, są jednocześnie rejestrowane i przesyłane. Sieć koordynowana przez WMO obejmuje około 16 300 naziemnych stacji meteorologicznych, z których około 9000 należy do Globalnej Podstawowej Sieci Obserwacyjnej (Global Basic Observing Network).

Dwa razy dziennie, każdego dnia, balony meteorologiczne są wystrzeliwane z ponad tysiąca lokalizacji na każdym kontynencie, w tym z odległych regionów polarnych i górskich, na małych wyspach i lotniskach miejskich. Wykonują pomiary temperatury, wilgotności i wiatru, wznosząc się na wysokość do 30 kilometrów w głąb atmosfery, a dane są przesyłane w czasie rzeczywistym. Po ponad godzinie balon pęka, a mały zestaw instrumentów opada.

Obserwacje oceanów – „Oczy” tysięcy platform obserwacyjnych dostarczają prognozy pogody, wczesne ostrzeżenia i prognozy klimatyczne.

Istotnym wkładem w obserwacje jest program Argo, obejmujący prawie 4000 zrobotyzowanych platform, które monitorują ciepło oceanów, zasolenie i wzorce cyrkulacji. Ponadto ponad 1000 Ochotniczych Statków Obserwacyjnych dostarcza dane meteorologiczne w czasie rzeczywistym, a obecnie prowadzona jest kampania mająca na celu zwiększenie tej liczby do 10 000 statków.

Obserwacje lotnicze – Prognozy pogody są niezbędne dla bezpieczeństwa i wydajności lotów, a dane z samolotów trafiają do systemu obserwacyjnego, z którego korzystają. Globalny system obserwacyjny AMDAR (Aircraft Meteorological Data Relay), obejmujący Światową Organizację Meteorologiczną (WMO), władze lotnicze i 40 komercyjnych linii lotniczych, przeprowadza ponad 700 000 wysokiej jakości obserwacji temperatury powietrza oraz prędkości i kierunku wiatru dziennie.

Satelity – Dane z satelitów obserwacyjnych Ziemi stanowią najważniejsze źródło danych do prognozowania pogody i są obsługiwane przez ponad 90 agencji kosmicznych lub organizacji. Obecnie na orbicie znajduje się około 400 satelitów obserwacji Ziemi, z czego 31 to satelity geostacjonarne (na wysokości 32 000 km), a ponad 300 satelitów na orbicie polarnej (500–800 km). Ponadto na innych orbitach znajdują się satelity, które służą głównie do obserwacji pogody kosmicznej.

Satelity te zapewniają ciągły, globalny obraz atmosfery, oceanów, powierzchni lądów i lodu. Pozwalają nam śledzić rozwijające się burze, mierzyć temperatury, obserwować wzrost poziomu morza i zmiany w lodowcach i lodzie morskim, wykrywać pożary lasów i burze pyłowe. Bez satelitów duże obszary planety – a zwłaszcza oceany (które pokrywają ponad 70% powierzchni Ziemi) – pozostałyby słabo obserwowane.

Chronimy jutro

Każda prognoza, którą publikujemy, każde ostrzeżenie, które rozpowszechniamy, każdy zestaw danych, którym się wymieniamy, ostatecznie dotyczy jednego: ochrony jutra.

Ludzie jutra. Planeta jutra.

Dokładne, aktualne i dostępne dane meteorologiczne, hydrologiczne i klimatyczne stanowią fundament odporności. Będą one zyskiwać na znaczeniu w przyszłości, w miarę jak świat zbliża się do nieuniknionego przekroczenia celu 1,5°C określonego w Porozumieniu Paryskim w sprawie zmian klimatu. Konieczne jest ograniczenie skali i czasu trwania tego przekroczenia, zanim wymknie się ono spod kontroli.

Oprócz zagrożeń, istnieje wiele możliwości.

Żyjemy w czasach rewolucji technologicznej. Sztuczna inteligencja i zaawansowane komputery przekształcają naukę o pogodzie i klimacie i mają ogromny potencjał we wspieraniu adaptacji do zmian klimatu, ograniczaniu ryzyka katastrof i zrównoważonym rozwoju. Sztuczna inteligencja rozwija umiejętności prognozowania i ulepsza ostrzeżenia oparte na skutkach, a – jeśli będzie wykorzystywana w sposób sprawiedliwy – pomoże krajom rozwijającym się bez superkomputerów w przejściu na bardziej zaawansowane możliwości.

Musimy wspierać innowacje, jednocześnie dbając o zaufanie. Możliwości oferowane przez sztuczną inteligencję muszą uzupełniać, a nie zastępować, autorytatywną rolę Narodowych Służb Meteorologicznych i Hydrologicznych. Ludzka inteligencja pozostaje fundamentem sztucznej inteligencji. Ochrona jutra wymaga inwestowania w edukację, szkolenia i możliwości rozwoju dla młodzieży w dziedzinie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki.

Wymaga to wsłuchiwania się w głosy młodych ludzi, którzy będą ponosić konsekwencje dzisiejszych decyzji. Młodzi ludzie to nie tylko liderzy jutra – są liderami już dziś. Na całym świecie młodzi meteorolodzy, hydrolodzy, oceanografowie i klimatolodzy napędzają innowacje i działania.

Plan Działania na rzecz Młodzieży WMO ma na celu zaangażowanie i wzmocnienie pozycji kolejnego pokolenia specjalistów od pogody i klimatu ze wszystkich regionów świata. Światowy Dzień Meteorologii przypomina nam, że pogoda, klimat i woda łączą nas wszystkich.

Obserwując dziś, nie tylko przewidujemy pogodę, ale także chronimy jutro.